У лістападзе 2025 года Нацыянальны банк Польшчы апублікаваў даследаванне «Жыццёвае і эканамічнае становішча імігрантаў з Беларусі ў Польшчы ў 2025 годзе», заснаванае на анкетаванні беларусаў. У ім прааналізаваныя прычыны пераезду, узровень адукацыі і ведання польскай мовы, занятасць, даходы, прадпрымальніцкая актыўнасць, грашовыя пераводы ў Беларусь і планы на будучыню.
Паводле даследавання, каля 16% апытаных беларусаў не мелі працы, а іх шанцы на ўладкаванне і ўзровень даходаў істотна залежалі ад часу пераезду, полу і ступені інтэграцыі ў польскі рынак працы. Найбуйнейшы прыток беларускага бізнесу ў Польшчу прыпаў на 2021–2023 гады.
Гэты бум быў выкліканы перадусім палітычнымі прычынамі. Рэпрэсіі супраць незалежнага бізнесу ў Беларусі, рызыка нацыяналізацыі, пераслед прадпрымальнікаў, якія крытычна ставіліся да ўлады, а таксама рэальная пагроза закрыцця межаў прымусілі тысячы людзей шукаць больш бяспечнае месца для вядзення бізнесу.
Аднак апошнія даныя сведчаць, што тэмпы стварэння новых кампаній беларусамі прыкметна знізіліся.
У 2025 годзе было зарэгістравана 873 новыя кампаніі з беларускім капіталам. Для параўнання:
- 2022 год — 1501;
- 2023 год — 1418;
- 2024 год — 1221;
- 2025 год — 873.
Гэта значыць, што хваля пераезду беларускага бізнесу запавольваецца, але застаецца значнай. Больш за палову такіх кампаній – 3860, або 54,4% – зарэгістраваныя ў Мазавецкім ваяводстве.
У самой Варшаве працавала 3361 кампанія. Далей ідуць Беласток — 723, Уроцлаў — 401, Гданьск — 325 і Бяла-Падляска — 300.
Амаль дзве трэці ўсіх новых бізнесаў працавалі ў сферы інфармацыі і камунікацыі. На практыцы гэта былі праграмісты, ІТ-спецыялісты і тэхналагічныя кампаніі, якія проста перанеслі сваю дзейнасць умоўна з берагоў Свіслачы на берагі Віслы.
Паводле інфармацыі Цэнтральнага рэестра прадпрымальніцкай дзейнасці (CEIDG), за 2025 года грамадзяне Беларусі падалі каля 2,7 тысяч заяў на рэгістрацыю індывідуальнай прадпрымальніцкай дзейнасці. Гэта па-ранейшаму другая па колькасці мігранцкая група пасля ўкраінцаў, але ўжо значна менш актыўная, чым два гады таму.
Юрысты, якія аналізуюць гэтыя даныя, адзначаюць, што першая хваля міграцыі ўжо стабілізавалася. Частка прадпрымальнікаў перайшла ад індывідуальнай дзейнасці да стварэння кампаній, а іншыя абралі для рэлакацыі іншыя краіны.
Дзяржаўная праграма, якая адкрыла дзверы
Ключавым інструментам падтрымкі беларускага бізнесу ў Польшчы стала дзяржаўная праграма Poland. Business Harbour, запушчаная восенню 2020 года Польскім агенцтвам інвестыцый і гандлю сумесна з Cambridge Innovation Center, Venture Cafe Warsaw і кансалтынгавай кампаніяй EY.
Праграма была створана спецыяльна для беларускіх ІТ-спецыялістаў і стартапаў. Яна прапаноўвала бясплатную інфармацыйную, юрыдычную і падатковую падтрымку пры пераносе бізнесу ў Польшчу, спрошчаную візавую працэдуру і дапамогу ў наладжванні кантактаў з польскім бізнес-асяроддзем.
Пазней у межах праграмы «Польскі лад» яе дзеянне пашырылі і на прадпрымальнікаў з Арменіі, Грузіі, Малдовы і Украіны. Аднак менавіта Беларусь стала першай краінай, дзеля якой была створана гэтая ініцыятыва.
«Польскі лад» – гэта не спецыяльная праграма для беларускага бізнесу, а шырокі пакет падатковых, сацыяльных і інвестыцыйных рэформаў, запушчаны польскім урадам у 2021 годзе.
Вынікам гэтай палітыкі стала інфраструктура беларускага бізнесу, якая сёння добра бачная ў польскіх гарадах: ад юрыдычных кампаній, што спецыялізуюцца на рускамоўных кліентах, да кадравых агенцтваў, сетак кавярняў і крам з таварамі, добра вядомымі ў Мінску і Гродне.
Структура беларускага бізнесу ў Польшчы ўжо шырэйшая за ІТ. Сярод кампаній з беларускім капіталам па колькасці прыкметную ролю адыгрываюць:
- грузавыя перавозкі і лагістыка;
- распрацоўка праграмнага забеспячэння і ІТ-паслугі;
- будаўніцтва;
- аптовы і рознічны гандаль;
- кансалтынг і прафесійныя паслугі;
- электронная камерцыя;
- маркетынг, дызайн і рэклама;
- рамонт і абслугоўванне;
- грамадскае харчаванне і бытавыя паслугі.
Сярод беларускіх JDG у 2025 годзе дамінавала катэгорыя прафесійнай, навуковай і тэхнічнай дзейнасці. Значную долю таксама займалі тэлекамунікацыі, праграмаванне, інфармацыйныя і іншыя ІТ-паслугі.
Паводле даных на пачатак 2026 года, найбуйнейшай галіной па колькасці кампаній заставаліся грузавыя перавозкі, хоць іх колькасць за год скарацілася. Зніжэнне таксама адзначалася ў ІТ і будаўніцтве.
Асабліва прыкметная прысутнасць беларусаў у ІТ-сектары. Шматлікія праграмісты, якія раней дыстанцыйна працавалі з Мінска на заходнія кампаніі, проста пераехалі ў Варшаву, Уроцлаў або Кракаў, дзе стварылі ўласныя кампаніі або далучыліся да польскіх тэхналагічных фірмаў.
Хто гэтыя прадпрымальнікі з Беларусі?
Даследаванне Нацыянальнага банка Польшчы, прысвечанае жыццёваму і эканамічнаму становішчу беларускіх імігрантаў, апублікаванае ў 2025 годзе, паказвае, што гэта надзвычай добра адукаваная супольнасць.
Вышэйшую адукацыю маюць 62% рэспандэнтаў, а сярод жанчын гэты паказчык дасягае 67%, што значна перавышае сярэднія значэнні як па Польшчы, так і сярод іншых мігранцкіх груп.
Гэта непасрэдна ўплывае і на якасць створаных кампаній. У большасці выпадкаў гаворка ідзе не пра выпадковыя бізнесы, адкрытыя дзеля выжывання, а пра працяг прафесійнай кар’еры, распачатай яшчэ ў Беларусі, толькі ўжо ў больш стабільных прававых і эканамічных умовах.
Аўтары даследавання Нацыянальнага банка Польшчы падкрэсліваюць, што галоўнай прычынай выезду з Беларусі ў большасці выпадкаў – 56% адказаў – былі палітычныя абставіны, а не толькі жаданне палепшыць матэрыяльнае становішча.
Гэта істотна адрознівае цяперашнюю хвалю міграцыі ад папярэдніх. Многія беларускія прадпрымальнікі ўжо мелі паспяховы бізнес у Беларусі, але былі вымушаныя пераехаць, бо працягваць працу ва ўмовах рэжыму Лукашэнкі стала небяспечна або проста немагчыма.
Выклікі на польскім рынку
Вядзенне бізнесу ў іншай краіне патрабуе не толькі жадання і прафесійных ведаў. Беларускія прадпрымальнікі сутыкаюцца з моўным бар’ерам, адрозненнямі ў падатковай і страхавой сістэмах, неабходнасцю з нуля будаваць дзелавыя сувязі, а таксама з асцярожным стаўленнем банкаў і партнёраў да кампаній, якія яшчэ не маюць крэдытнай гісторыі ў Польшчы.
Дадатковыя цяжкасці ствараюць санкцыі і абмежаванні, уведзеныя пасля расійскай агрэсіі супраць Украіны. Хоць яны накіраваныя супраць рэжыму Лукашэнкі, на практыцы часам ускладняюць працу і незалежнага беларускага бізнесу, напрыклад пры міжнародных фінансавых пераводах або супрацоўніцтве з замежнымі партнёрамі.
Нягледзячы на гэта, эксперты аднадушныя: прыезд добра адукаваных і матываваных беларускіх прадпрымальнікаў стаў істотным укладам у развіццё польскай эканомікі.
Як адзначаюць аналітыкі рынку працы, кожная новая кампанія, якая легальна працуе ў Польшчы, незалежна ад нацыянальнасці яе заснавальніка, узмацняе канкурэнцыю, стварае новыя працоўныя месцы і пашырае падатковую базу.
У той час як Беларусь сутыкаецца з адтокам насельніцтва і скарачэннем рынку працы, Польшча атрымлівае тое, што для яе ўсходняга суседа становіцца стратай.
