Даследаванне грамадскай думкі, праведзенае ў маі 2023 года на замову Цэнтра Мерашэўскага, а таксама апытанне CBOS пачатку 2026 года сведчаць пра прыкметныя змены ў настроях польскага грамадства. Аднак непасрэдна параўноўваць іх вынікі нельга, паколькі даследаванні праводзіліся паводле розных методык і рэспандэнтам задавалі розныя пытанні.
Першапачатковая салідарнасць з беларусамі, выкліканая масавымі пратэстамі супраць сфальсіфікаваных прэзідэнцкіх выбараў 2020 года, паступова аслабла.
Аўтары даследавання звязваюць змену стаўлення палякаў з цесным супрацоўніцтвам рэжыму Аляксандра Лукашэнкі з Расіяй, вайной ва Украіне, а таксама міграцыйным крызісам на польска-беларускай мяжы.
Вобраз беларускага суседа: халоднае стаўленне і негатыўныя асацыяцыі
Вынікі даследавання Цэнтра Мерашэўскага паказваюць, што Беларусь як дзяржава разам з Расіяй апынулася ў групе краін, якія палякі лічаць адкрыта непрыязнымі. Слова «Беларусь» у большасці апытаных выклікае у некаторых негатыўныя асацыяцыі.
У 2020 годзе палякі яшчэ даволі выразна аддзялялі палітычны рэжым ад звычайных беларусаў. Аднак у апошнія гады гэтая мяжа стала менш выразнай. Адмоўны вобраз Расіі як краіны-агрэсара часткова ўплывае ў вачах польскага грамадства і на ўспрыманне Беларусі.
На пагаршэнне стаўлення да беларусаў таксама ўплывае пастаянны гібрыдны ціск на ўсходняй мяжы Польшчы. Хоць 29% палякаў асабіста ведаюць кагосьці з беларусаў, а 9 % маюць знаёмых у Беларусі – агульны ўзровень сімпатыі істотна знізіўся ў параўнанні з 2021 годам.
Паводле даследавання 2023 года, 49% апытаных лічылі, што беларусы як народ непрыхільна ставяцца да Польшчы. Каля траціны – 34%, меркавалі, што беларусы настроены да палякаў добразычліва.
Апытанне CBOS за 2026 год таксама паказала пераважна халоднае стаўленне да беларусаў. Сімпатыю да іх выказалі 19% рэспандэнтаў, непрыязнасць, 46%. Аднак у параўнанні з 2025 годам доля тых, хто ставіўся да беларусаў непрыязна, крыху знізілася, з 48 да 46%. Таму гаворка ідзе хутчэй пра захаванне негатыўнага стаўлення, а не пра яго далейшае рэзкае пагаршэнне.
Пры гэтым беларусаў нельга цалкам ставіць у адзін шэраг з расіянамі. У даследаванні Цэнтра Мерашэўскага расіян лічылі недружалюбнымі да Польшчы 76% рэспандэнтаў, а беларусаў, 49%. У апытанні CBOS 2026 года непрыязнасць да расіян выказалі 74% апытаных, да беларусаў, 46%.
Як рэжым Лукашэнкі і крызіс на мяжы паўплывалі на адносіны палякаў да беларусаў
Паводле даследавання Цэнтра Мерашэўскага, 87% апытаных лічылі, што ўлады ў Мінску падтрымліваюць Расію ў вайне супраць Украіны. Пры гэтым 53% гаварылі пра палітычную падтрымку без непасрэднага ваеннага ўдзелу, а 34% лічылі, што Беларусь аказвае Расіі і палітычную, і ваенную падтрымку.
Аляксандр Лукашэнка выклікае амаль суцэльнае непрыманне ў польскім грамадстве. Вельмі негатыўна яго ацанілі 74% апытаных, яшчэ 14%, негатыўна. Сярод асноўных прычын палякі называлі палітычны тэрор, адсутнасць свабоды слова, пераслед грамадзян, залежнасць ад Расіі і фальсіфікацыю выбараў.
Разам з тым палякі па-ранейшаму памятаюць пра беларускую апазіцыю і пераследаваных рэжымам дзеячаў. Святлану Ціханоўскую і Анджэя Пачобута маглі правільна пазнаць па 37% апытаных, Анжэліку Борыс, 32%.
Больш складанай застаецца ацэнка пазіцыі звычайных жыхароў Беларусі. 42% апытаных лічылі беларусаў пасіўнымі і абыякавымі да вайны, яшчэ 12 % меркавалі, што большасць беларусаў падтрымлівае Расію. Пры гэтым 39% рэспандэнтаў лічылі, што большасць беларусаў выступае супраць расійскай агрэсіі і салідарная з Украінай.
Гэтыя ацэнкі непасрэдна ўплываюць на стаўленне палякаў да дапамогі беларускім мігрантам. 43% рэспандэнтаў лічылі, што Польшча павінна падтрымліваць толькі палітычных уцекачоў, якія ратуюцца ад непасрэднага пераследу з боку рэжыму.
Яшчэ 30% апытаных выступалі за аднолькавае стаўленне да ўсіх беларусаў і за пашырэнне іх доступу да польскага рынку працы.
25% лічылі, што беларусы не павінны атрымліваць дадатковых прывілеяў у параўнанні з грамадзянамі іншых краін.
Нягледзячы на агульнае зніжэнне даверу да беларусаў, важным элементам грамадскай думкі ў Польшчы застаецца клопат пра геапалітычную бяспеку.
79% палякаў лічаць, што з’яўленне свабоднай і дэмакратычнай Беларусі адпавядае непасрэдным інтарэсам Польшчы.
Такі ж адсотак апытаных, 79 %, лічыў палякаў, якія жывуць у Беларусі, такімі ж суайчыннікамі, як і жыхароў самой Польшчы. Паводле перапісу насельніцтва 2019 года, польскую нацыянальнасць у Беларусі ўказалі каля 287 тысяч чалавек. Пры гэтым спецыяльныя прывілеі і палегчаныя ўмовы для беларускіх палякаў падтрымлівалі 60% рэспандэнтаў.
